1.2 Keselamatan dan Peraturan dalam Makmal Biologi

1. Peralatan Perlindungan Diri (PPD) dan Fungsinya

Peralatan perlindungan diri (PPD) adalah benteng utama bagi melindungi pengguna makmal daripada risiko fizikal, kimia, dan biologi. Penggunaan PPD yang betul adalah wajib bagi setiap individu di dalam makmal.

2. Peralatan Keselamatan Makmal Khusus

Selain PPD, makmal dilengkapi dengan peralatan infrastruktur untuk menguruskan risiko persekitaran dan kecemasan.

• Kebuk Wasap (Fume Hood): Ruang kerja untuk eksperimen yang membebaskan gas toksik, meruap, atau berbahaya seperti klorin, bromin, dan nitrogen dioksida.
• Kabinet Aliran Lamina (Laminar Flow Cabinet): Menyediakan ruang kerja steril dan bebas mikroorganisma untuk aktiviti sensitif seperti penyediaan medium kultur atau kultur tisu.
• Kabinet Keselamatan Biologi (Biological Safety Cabinet): Ruang tertutup khas untuk mengendalikan spesimen yang mengandungi agen infeksi atau patogen, melindungi pengguna dan persekitaran.
• Stesen Pancuran Kecemasan dan Pencuci Mata: Digunakan untuk membilas badan atau mata dengan segera (menggunakan air atau larutan garam) jika terkena tumpahan bahan kimia berkepekatan tinggi atau bendasing.
• Pencuci Tangan: Sanitiser atau sabun yang digunakan untuk menghapuskan sisa mikroorganisma atau bahan kimia sebelum meninggalkan makmal.
• Alat Pemadam Api: Digunakan untuk memadamkan punca kebakaran pada peringkat awal mengikut kesesuaian bahan bakar.

3. Pengurusan Bahan Buangan Makmal

Pengurusan sisa yang sistematik adalah kritikal bagi mengelakkan kerosakan infrastruktur, pencemaran alam sekitar, dan risiko kesihatan.

3.1 Pembuangan ke Dalam Sinki

Hanya bahan tertentu yang dibenarkan untuk dibuang terus ke dalam sinki:

• Cecair berkepekatan rendah dan tidak berbahaya.
• Bahan terbiodegradasi (contoh: larutan glukosa, kanji, air suling).
• Bahan sisa asid dan alkali dengan nilai pH antara 5 hingga 9.

3.2 Bahan yang Dilarang Dibuang ke Dalam Sinki

Bahan berikut mestilah diuruskan secara berasingan:

• Sisa Pepejal: Kaca, getah, logam, plastik, dan kayu.
• Bahan Kimia Berbahaya: Sebatian organik (alkohol, benzena), bahan toksik (merkuri, sianida, kloroform), logam berat (plumbum, kadmium), serta asid/alkali kuat (pH < 5 atau pH > 9).
• Bahan Radioaktif dan Meruap: Torium, radium, pelarut organik, dan cat minyak.
• Sisa Organik (Biobahaya): Mikroorganisma dan bangkai haiwan.

3.3 Prosedur Operasi Piawai (SOP) Sisa Biologi

Sisa biologi dikategorikan bagi menentukan kaedah pelupusan yang tepat:

4. Protokol Pengurusan Kemalangan

Tindakan segera dan teratur diperlukan apabila berlaku kecemasan di dalam makmal.

4.1 Tumpahan Bahan Kimia dan Merkuri

• Bahan Kimia Umum: Maklumkan kepada guru/pembantu makmal, jadikan kawasan larangan, sekat tumpahan menggunakan pasir, dan kaut menggunakan peralatan yang sesuai untuk dilupuskan.
• Merkuri: Maklumkan segera, jadikan kawasan larangan, dan tabur serbuk sulfur untuk menutup tumpahan sebelum menghubungi Jabatan Bomba untuk tindakan lanjut.

4.2 Prosedur Kebakaran

Sekiranya berlaku kebakaran:

1. Hentikan semua kerja serta-merta dan matikan punca elektrik.
2. Keluar dari makmal mengikut laluan pelan kecemasan yang ditetapkan.
3. Berkumpul di kawasan lapang yang telah ditetapkan.
4. Hubungi pihak bomba bagi menguruskan keadaan.

5. Etika, Pakaian, dan Sikap Saintifik

Keberkesanan penyiasatan saintifik bergantung kepada disiplin pengguna makmal.

• Etika Pakaian: Selain baju dan kasut makmal, murid perempuan berambut panjang wajib mengikat rambut dengan kemas. Pengguna bertudung perlu waspada terhadap penggunaan api.
• Sikap Saintifik dan Nilai Murni:
• Kejujuran dan Ketepatan: Merekod dan mengesahkan data secara tepat tanpa manipulasi.
• Tanggungjawab: Menjaga keselamatan diri, rakan, dan alam sekitar.
• Ketabahan dan Berfikiran Kritis: Sentiasa rajin dalam kajian serta analitis dalam mentafsir data.
• Sistematik: Menjalankan setiap langkah eksperimen mengikut prosedur dan etika yang betul serta menghargai sumbangan sains.